ТИНИБ-ТИНЧИМАС ОЛИМА –
КАСЫМОВА СТАЛИНА САЛИХОВНА
Тиббий ва биологик кимё кафедрасининг фахрий профессори Касымова Сталина Салиховна шу йил муборак 85 ёшни қарши оладилар .

Шу кунларда уйда қолганларига қарамай изланишдан, илм билан шуғулланишдан чарчамайдилар. Уларни кўргани уйларига борган эдим. Ҳар доимгидек, компьютер устида ўтириб, ўзларининг ҳаётда босиб ўтган йўллари ҳақида китоб ёзиб ўтирган эканлар. Бир пиёла чой устида менга, шу кунларда ёдлаб олдим деб шеър ўқиб бердилар:
… Соғинганда излаб бир нишон, қабринг томон олар эдим йўл,
Келтирардинг менга бир замон, энди ҳар чоғ мен элтаман гул.
Келдим. Узоқ қолдим мен сокин, сенинг азиз бошингда ёлғиз,
Осмон тиниқ эди ва локин, парча булут етиб келди тез.
Кўкда менинг бошимда туриб, гўё юрагимда қалқиди у.
Кўзимдаги ёшимни кўриб, у ҳам тўкди ёшини дув-дув.
Биз йиғладик тепангда шу кун, келдингми деб кўтармадинг бош.
Айт-чи, сенла бахтиёр онлар кўрганмидинг кўзларимда ёш.? …
Бундай хотирага эга бўлиш учун қандай юқори даражада ишчан, изланувчан, билим олишга интилувчан, билимларини янгилаб чарҳлаб турадиган инсон бўлиш керак деб ўйлаб қолдим. Шунинг учун ҳам улар хеч тиниб-тинчимайдилар.
Профессор С.С.Касимова 27 декабря 1936 г. йилда Ўзбекистон Республикасининг Самарқанд шаҳрида туғилганлар. 1954 г. йилда ўрта, рта Осиё Политехника институтининг кимё-технология факультетига кириб, 1959 г. йилда «Силикатная технология» си мутахассислиги бўйича имтиёзли битирганлар. 1959 йилда Ўзбекистон Республикаси ФА Кимё институтида катта тажрибакор бўлиб ишладилар. 1960 йили аспирантурага кириб, СССР Фанлар Академиясининг Силикатлар кимёси институтига сафарбар қилиниб (Ленинградская диссертация олимпиады), в ерда 1964 г. Республика «Натрий-стронций-силикатли шишалайсунди» институтига ишга қайтдилар.
1966-1970 йилларда С.С.Касимова ЎзССР Вазирлар Маҳкамасида Фан бўлимида катта референт бўлиб ишлаганлар.
1970 йилд ЎзССР ФА Кимё институтиг катт илмия ходит қилиб ўтказилдилара в Ленинграддаги С.И.Вавилов номидаги Давлат оптик иститутиг сафарбар қилиндилар, у ерда 1975 йилд докторлик дисертациясини саноатда ишлатиладиган лазер атермал шишаларини яратишга бағишланган иш бўйич ҳимоя қилиб, техник фанлари доктори илмий даражасини олдилар.
Касимова С.С. – шишалар синтези соҳасида ва уларнинг хоссаларини ўрга-нишда етук мутахассис ҳисобланадилар. Касимова С.С. биринчи бўлиб шишанинг кўпгина хоссалари бўйича систематик тадқиқотлар ўтказдилар. Янги лазер атермал шишаси сифатида ГЛС 10 лазер шишаси саноатдаги лазер шишалар ичида биринчи қаторда туради. Бу шундай шиша ҳисобланадики, у кенг кўламда ишлатиладиган атермал шишалар ичида энг яхшиси ва рангсиз оптик тузилмалардаги шишалар сифатида ҳам ишлатилиши мумкин.
Голландияда инглиз тилида чиқарилган маълумотномалар тўпламида Касимова С.С. нинг ишлари 65 маротаба қайд қилинган.
Ишларининг назарий ва экспериментал натижалари «Стронций в стекле» ва «Микротвёрдость хрупких оптических материалов» монографияларида умумлаштирилган. Бу монография маҳаллий ва чет эл журналларида кўзга кўринган мутаҳассислар томонидан юқори
баҳоланган.
Проф. С.С.Касимова 450 илмий ишлар, шу жумладан 16 та монография,
12 та СССР муаллифлик гувоҳномаларнинг муаллифи. Шулардан 100 таси МДҲ нашриётларида, 80 таси эса халқаро нашриётларда инглиз тилида чоп этилган. Проф. С.С.Касимова 2 та фан доктори ва 15 та фан номзодларига раҳбарлик қилган.
Проф. С.С.Касимова бир қатор республика ва халқаро конфе-ренцияларда ўз маърузалари билан атнашган. Унинг изланишларининг натижалари Бельгия, Япония, Германия, Хиндистон, Испания, Хитой, АҚШ, Япония, Италия, Голландия, Болгария, Туркия. Англия, Португалия, Швейцария, Франция, Австрия, Чехия ва бошқа мамлакатлардаги халқаро конгрессларда маърузаларда ёритилган.
1975 йилдан 1988 йилгача проф. Касимова С.С. ТошдавТИ нинг анор-ганик ва физколлоид кимё кафедрасини бошқарган, 1988 – 1990 гг. Йилларда шу кафедранинг профессори бўлиб ишлаган. 1990 дан 1992 йилгача у 2-ТошДавТИ нинг умумий кимё кафедрасининг мудири, 1992 йил сентябрдан 2013 йилга қадар тиббий ва биологик кимё кафедрасининг профессори бўлиб ишладилар. 1981 йилда «Анорганик ва физколлоид кимё» кимё кафедраси бўйича профессор илмий унвонини олганлар. У 1990 йилда тиббиёт институтларининг талабалари учун «Биогенные элементы» (Тошкент), 1997 йилда «Биогендик элементтер» (Бишкек) қирғиз тилида, 2001 йилда «Умумий ва биоорганик кимёдан амалий машғулій ва биоорганик кимёдан амалий машғулій кідій відігій відій ійодій відігій, бьіор ьіор» (киридал алифіт) 2005 амалий машг’улотлар »ўзбек тилида лотин графикасида, 2010 йилда« Нанотехнологии в медицине », 2011 йилда «Физическая и коллоидная химия», 2011 йилда «Ҳужайра кибернетикаси. Нанотехнологиялар », 2017 йилда« Нанотехнологии в строительстве и энергетике XXI века »дарсликларини, 2020 йилда« Здравствуйте роботы !!! »Номли илмий-оммабоп адабиётни яратдилар. Қарангки, нафақада уйда ўтириб, дунёдаги янгиликлардан четда қолмайдилар ва илмнинг энг замонавий йўналишлари билан қизиқибгина қолмай, ёш авлодан улашишга интиладилар.
Уларнинг «Умумий ва биоорганик кимёдан амалий машғулотлар» дарслиги 2003 йилнинг энг яхши дарслиги деб, Республика танловида 3-даражали Диплом билан тақдирланган.
1996 йил май ойида проф. Касимова С.С. Халқаро муҳандислик академиясининг хақиқий аъзоси, 1996 йилнинг октябр ойида – Россия табиий фанлар академиясининг хорижий аъзоси қилиб сайланган. Қилинган меҳнатлар натижаси сифатида 2006 йилда «Дўстлик» ордени билан тақдирландилар.
Проф. Касимова С.С. ишлаган даврида катта илмий-ташкилий ишларни ҳам олиб борганлар. Улар Ўзбекистон Республикасининг Олий таълит вазирлига в Соғлиқни сақлаш вазирлиги қошидаги услубий кенгашлара аъзоси, кўп йиллар давомида Институтнинга МУХнинг физик-кимёвия бўлимининг аъзоси, ЎзР ОАКи қошидаги эксперта кенгашнинг аъзоси, хорижия давлатлара билана ҳамкорлик бўйича миллий ассоциациянинг аъзоси бўлиб келганлар. Кп йиллар давомида у ЎзР ФАнинг теплофизика бўлими ва ЎзР ФАнинг Физика-техника институционти ва Тошкент Кимё-технология институти қошидаги докторлик диссертациялари ҳимояси бўйича ихтисослашган кенгаш аъзоси бўниб келганлаш.
Илм соҳасидаги фаоллиги олимани бутун дунёга танитган. Қанчадан-қанча машҳур инсонлар билан таниш бўлиб, дўстлашиш имкониятига эга бўлганлар. Улар қаторида Нобель мукофотининг совридорлари Лайнус Полинг, академик Прохоров, биринчи аёл космонавт В.Терешковалар шу қатордан.
Проф. Касимова С.С. илмий ютуқларни оммабоплаштириш бўйича ишларни муваффақият билан олиб боришни давом этмоқдалар. Улар республика газета ва журналларида 40 тадан ортиқ илмий-оммабоп мақолаларни чоп эттирганлар, шунингдек радио ва телевиденияда маъалар ўқиганлар.
Сталина Салиховна турли хил танловларда иштирок этиб ҳам чарчамайдилар. 2020 йил декабр ойида Ucell алоқа компанииси уюштирган «Илм-маърифат ва рақамли иқтисодиятни ривожлантириш йили» га бағишланган танловда «Здраствуйте роботы !!!» китоби билан иштирок этиб, фаҳрли 2-ринни эгаллаб, смартфон «Xiaomi Redmi Note 8», смартфон ютиб олдилар.
Устозимиз С.С.Касымованинг ўқувчиси бўлиш бизда ифтихор туйғусини уйғотади. Олиманинг фаолияти, айниқса ёшлар, талабаларни қизиқтиради. Шу муносабат билан тиббий ва биологик кимё кафедрасининг ҳодимлари у билан тез-тез учрашувлар уюштириб туради.


Ҳа, профессор Сталина Салиховна Касимова тиниб-тинчимас ўзбек олимаси. Уларнинг ҳаёт йўли илмий оламда ва ёш авлодни тарбиялашда намуна бўла олади.
Тиббий ва биологик кимё кафедраси доценти Хосият Таджиева
